Chợ Phiên Ba Đồn – nếp sinh hoạt độc đáo
Ba Đồn, nằm sát bờ sông Gianh lịch sử, là huyện lỵ của huyện Quảng Trạch. Nay thuộc TX. Ba Đồn – Quảng Bình. Là nơi lưu giữ những nét văn hóa cổ của huyện Quảng Trạch và thị xã Ba Đồn. Từ lâu đã trở thành điểm đến của nhiều nhà nghiên cứu văn hóa và du khách thập phương.
Ba Đồn là một trong những chợ cổ nhất của Quảng Bình. Song thời gian không làm mất đi những nét đẹp vốn có của chợ. Từ khi ra đời đến nay, nơi đây vẫn duy trì hình thức họp chợ phiên. Tạo nên vẻ độc đáo có tính chất truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của quê hương.
Chợ Ba Đồn có từ bao giờ? Và tại sao vùng đất này có tên là Ba Đồn? Ba Đồn gồm 3 cái đồn lớn đóng chung quanh thị trấn Ba Đồn hiện nay: đồn Trung Thuần (Trung Ái), đồn Phan Long (Quảng Lưu) và đồn Xuân Kiều. Chợ Ba Đồn đã có bề dày lịch sử hàng mấy thế kỷ. Chợ Ba Đồn cũng xuất hiện từ ngày có 3 cái đồn do quân Trịnh lập nên.
Ban đầu, cho là nơi quân lính đến gặp gỡ vui chơi, trao đổi mua bán, nhiều khi cũng là dịp để thao binh, luyện tướng…. Thân nhân của nhiều binh lính từ đất Bắc cũng lội suối, băng đèo tìm đến Ba Đồn. Để gặp gỡ, thăm nuôi chồng con, anh em. Cao dao xưa có bài rất xúc đáng kể về việc ấy:
“ Ba Đồn là đất Châu Ô
Một đoàn con gái chạy vô thăm chồng
Gặp trộ mưa dâng
Đường trơn, gánh nặng
Mặt trời đã lặn
Đèo Ngang chưa trèo.
Hòn đá cheo leo
Chân trèo, chân trượt
Hỏi O gánh nước
Hỏi chú chăn trâu
Ba Đồn quân lính đóng đâu”
Chợ Ba Đồn qua bao biến cố của lịch sử. Từ một chợ nhỏ của một vùng quê, dần dần đã biền thành một chợ lớn nổi tiếng khắp dải đất miền Trung. Sản vật, hàng hóa của các làng quê, phường phố theo các ngả đường bộ, đường sông đổ về chợ ba Đồn. Làm cho chợ Ba Đồn trở nên sấm uất, thịnh vượng. Ngày có phiên chợ, nhất là các phiên chợ gần tết Nguyên Đán, người các làng trong huyện, người Đồng Hới, Kỳ Anh, Hà Tĩnh…. Đổ về Ba Đồn đông vui như đi dự hội. Người ở xa, tới chợ từ đêm hôm trước để hôm sau, khoảng 7-8 giờ sáng đã có thể bắt đầu mua bán.
Chợ xưa mỗi tháng họp 3 phiên. Vào các ngày mùng sáu, mười sáu, hai sáu âm lịch và chỉ họp một ngày thì tan. Mỗi phiên thu hút vài ngàn người từ các vùng đất khác đổ về với nhiều sản vật như: lúa, gạo, tơ lụa, gỗ, trâu bò… Phố xá, lều quán dần mọc lên san sát. Hàng hóa muôn nơi hội tụ về chợ chất chồng như núi.
Nhắc đến Ba Đồn người ta nghĩ ngay đến cái khu chợ bò trứ danh. Với cách mua bán đặc biệt, không giống bất cứ chỗ nào. Đặc biệt chợ trâu bò Ba Đồn, vào các ngày phiên có một số lượng đại gia súc rất lớn. Đủ cho thương nhân chở hàng toa tàu.
Chợ Phiên Ba Đồn – nếp sinh hoạt độc đáo. Đã đi vào phương ngôn của người dân một cách nhẹ nhàng, gợi mở mà chân thực:
“Ba Đồn là chợ xưa nay
Tụ nhân, tụ hóa mười ngày một phiên
Phố phường Nam, Khách hai bên
Khi đông cũng phải vài nghìn người ta”.
Trải qua các giai đoạn thăng trầm của lịch sử, bị tàn phá bởi chiến tranh rồi lại được khôi phục.Chợ Ba Đồn nay có cơ ngơi khá khang trang, đẹp đẽ và nằm cạnh bến đò Cửa Hác. Với khuôn viên rộng rộng rãi. Khu vực sân trời được bố trí cụ thể để tổ chức các phiên chợ trong mỗi tháng. Từ khi được xây dựng mới, nâng cấp, chợ Ba Đồn. Đã đáp ứng tốt nhu cầu trao đổi hàng hoá, giao lưu văn hoá của người dân trong vùng và các địa phương lân cận.
Chợ Phiên Ba Đồn – nếp sinh hoạt độc đáo nhất là trong các ngày chợ phiên. Là người ta có thể mua bất kỳ thức gì từ trên rừng, dưới biển hay đồng bằng với các hình thức mua bán sỉ, lẻ. Nơi đây hội tụ đủ các sản vật của các làng quê. Hầu như đáp ứng đầy đủ mọi nhu cầu của người tiêu dùng. Đi chợ còn là một vui của nhiều người bởi người ta có thể mua hoặc ngắm các sản phẩm yêu thích. Gắn với những tên đất, tên làng tạo thương hiệu cho các làng quê.
Ấn tượng nhất và cũng là một trong những nơi thu hút đông khách mua nhất là những sản phẩm ra đời từ các làng nghề truyền thống như sản phẩm đan lát của làng Thọ Đơn (Quảng Thọ, nón lá làng Thổ Ngọa (Quảng Thuận), bánh đa làng Lộc Điền nay là Tân An (Quảng Thanh), rèn đúc (Quảng Hòa)…
Nón lá làng Thổ Ngọa (Quảng Thuận). một trong “Bát Danh Hương Quảng Bình”
Ngoài ra, người ta có thể chọn mua rau sạch hay hoa tươi của vùng đất cát Quảng Long, mua hành, tỏi của Quảng Hòa hay mua hải sản tươi sống của các vùng quê ven biển như Cảnh Dương, Quảng Phú, Quảng Tùng, Quảng Đông…
Nhiều người đi chợ không chỉ để mua mà còn để thưởng thức nét văn hóa ẩm thực của người dân nơi đây. Khu ẩm thực của chợ khá phong phú các món ăn.
Từ những món bánh như bánh đúc, bánh xèo, bánh lọc, bánh nậm, bánh kẹp, bánh ướt, bánh đa, bánh ít, bánh gai, bánh cuốn và hàng chục thứ bánh của các làng quê… đến món cháo bánh canh hay các gian hàng thịt cầy nổi tiếng cả vùng. Thế nên, nơi đây còn được xem là chợ ẩm thực của cả một vùng luôn tấp nập thực khách đến ăn hoặc mua về làm quà cho người thân.
Chợ Ba Đồn từ lâu với những nét đẹp vốn có được truyền tụng trong dân gian rằng: “Ba Đồn một tháng sáu lần/Chợ phiên tụ điểm xa gần bán mua” (nay chợ có 6 phiên vào các ngày 1,11,21 và 6,16,26 âm lịch). Nét văn hóa cổ xưa của chợ đã làm nên một thương hiệu chợ Ba Đồn với những đặc trưng văn hóa của các làng quê thuộc huyện Quảng Trạch và thị xã Ba Đồn.
Vì lẽ đó, Ba Đồn-chợ cổ trong lòng phố- còn được xem là dấu nối hài hòa giữa văn hóa truyền thống và văn hóa hiện đại để rồi làm cho người ta nhớ khi đi xa và mong muốn tìm về dẫu chỉ để ngắm, để hòa mình vào sự tấp nập, nhộn nhịp của người mua, kẻ bán và khám phá về những điều mới mẻ đang diễn ra từng ngày trên phố chợ.
Comments